Wzrost Ziemniaka

Ziemniak w czasie swego wzrostu pobiera z gleby określone ilości składników pokarmowych. Aby dać 30 t plonu z 1 ha, musi pobrać średnio (w kg) 135- 150 azotu, 60- 70 P2O5, 240-300 K2O, 90- 105 CaO, 15- 25 MgO oraz pewne ilości mikroelementów. Wymagania pokarmowe i zasobność gleby wskazują na potrzeby nawozowe roślin. Podstawowym nawozem organicznym jest obornik. Ekonomicznie uzasadniona dawka wynosi 25- 30 t/ha, ale większe dawki są bardzo pożądane, zwłaszcza pod ziemniaka jadalnego. Obornik należy zastosować bezpośrednio po żniwach razem z podorywką lub jesienią z orką przedzimową. Liczne doświadczenia polowe wykazały, że przyoranie obornika jesienią zwiększa plonowanie ziemniaka o 3,0- 5,0 t/ha w porównaniu z plonem otrzymanym po zastosowaniu podobnej dawki wiosną. Wykorzystanie składników obornika przez ziemniaki w pierwszym roku wynosi od 10 do 50 % i zależy od terminu przyorania, jego jakości, temperatury i wilgotności gleby oraz liczebności drobnoustrojów glebowych. Pobranie składników jest największe, gdy obornik jest przyorany za pomocą podorywki, a najmniejsze, gdy zastosuje się go wiosną przed sadzeniem. Ponadto przewaga jesiennego stosowania obornika nad wiosennym wynika z wcześniejszego przygotowania pola i dotrzymania optymalnego terminu sadzenia, dokładniejszego sadzenia i wydajniejszej pracy sadzarek, lepszej zdrowotności ziemniaków dzięki ograniczeniu porażenia parchem i rizoktoniozą oraz mniejszego zachwaszczenia plantacji. Obornik wzmaga działanie nawożenia mineralnego, zwiększa zawartość skrobi w bulwach oraz poprawia właściwości smakowe ziemniaka.

Przedplon

W praktyce ziemniaki najczęściej uprawia się po zbożach, a lepsze stanowiska przeznaczone są pod rośliny bardziej wymagające. Zbożowe są słabym przedplonem ziemniaka, ale stanowiska po nich można polepszyć, stosując wsiewki międzyplonowe i międzyplon ścierniskowy. Przyoranie międzyplonów lub ich resztek pożniwnych umożliwia zmniejszenie dawki obornika, zwiększa zawartość próchnicy i składników mineralnych, poprawia stosunki wilgotnościowe w glebie oraz polepsza jakość konsumpcyjną ziemniaka jadalnego. Nieodpowiednie pod ziemniaki jest stanowisko po kukurydzy, gdyż silnie rozwinięty system korzeniowy tej rośliny niszczy strukturę gleby, a herbicydy stosowane do jej odchwaszczenia hamują wzrost i rozwój ziemniaka. Ziemniak można uprawiać jako plon wtóry po międzyplonach ozimych. Łączne zbiory ogniwa zmianowania- międzyplonu ozimego i plonu wtórnego- są na ogół większe niż ziemniaka z plonu głównego. Jednak bulwy z plonu wtórego mają niniejszą trwałość przechowalniczą i powinny być jak najwcześniej zagospodarowane. Ziemniak jest bardzo dobrym przedplonem dla innych roślin uprawnych. Pozostawia glebę odchwaszczoną, w dobrej strukturze, zasobną w próchnicę i składniki mineralne. Na stanowisku po nim najczęściej uprawia się zboża jare. Po bardzo wczesnych i wczesnych odmianach ziemniaka dobrze udaje się rzepak ozimy, a po średnio wczesnych, zebranych do końca sierpnia, można siać żyto ozime.
Ziemniak jest też dobrym przedplonem dla lnu i innych roślin przemysłowych wymagających pól odchwaszczonych, a gleb zasobnych w składniki pokarmowe. Ziemniak wymaga gleby przewiewnej, pulchnej, starannie doprawionej i odchwaszczonej. Aby stan taki osiągnąć, niezbędną jest taka uprawa roli, która zapewni warunki do dobrej wegetacji roślin oraz do prawidłowej pracy narzędzi i maszyn podczas sadzenia, pielęgnacji i zbioru. Zabiegi uprawowe ze względu na termin ich wykonania dzielimy na: pożniwne, jesienne i wiosenne. Pożniwne zabiegi uprawowe pod ziemniaka są uzależnione od rodzaju gleby, przedplonu i terminu jego zbioru oraz zachwaszczenia pola. Po zbożach (na polach niezaperzonych) należy zastosować pełen zestaw uprawek pożniwnych, natomiast po roślinach późniejszego zbioru można liczbę zabiegów ograniczyć, łącząc pożniwne z jesiennymi. Na polach zaperzonych do pożniwnych trzeba włączyć mechaniczne lub mechaniczno-chemiczne zwalczanie tego uciążliwego chwastu. Jesienne zabiegi uprawowe pod ziemniaki na glebach średnich i zwięźlejszych są połączone z nawożeniem fosforem-potasowym i oborniku. Po okopowych i roślinach późnego zbioru zabiegi jesienne mogą być ograniczone do kultywatorowania, talerzowania i orki przedzimowej. Orkę przedzimową, z jednoczesnym przyoraniem nawozów fosforowych i potasowych oraz obornika, należy wykonać na: głębokość 30-35 cm pługiem z przedpłużkiem. Na glebach o płytkiej warstwie akumulacyjnej należy orać płycej- na głębokość około 25 cm. Kierunek orki przedzimowej powinien być w miarę możliwości prostopadły do kierunku sadzenia. Orka przedzimowa jest najważniejszym zabiegiem uprawowym wykonywanym jesienią i ma na celu równomierne rozmieszczenie składników organicznych i mineralnych w glebie, zniszczenie chwastów przez ich głębokie przyoranie, zmagazynowanie jak największego zapasu wody, spulchnienie głębokiej warstwy gleby, w której rozwija się większość korzeni i bulw oraz ułatwienie większego przemarzania gleby, które dodatnio wpływa na jej strukturę gruzełkowatą.

Przed Sadzeniem

Ziemniak jest uważany za roślinę mało wymagającą, co do przedplonu, ale bardzo wymagającą, co do kultury gleby. Stosunkowo słabą reakcję ziemniaka na przedplon można wyjaśnić tym, że jego intensywna uprawa na oborniku lub nawozach zielonych nadaje glebie wysoką sprawność i korzystną strukturę. Wybierając stanowisko pod ziemniaka, należy przede wszystkim zwrócić uwagę na to, aby po zbiorze przedplonu było dość czasu na wykonanie bardzo starannej uprawy jesienią. Jest ona, zaczynając od pielęgnowanej podorywki, podstawowym warunkiem podnoszenia kultury gleby, którą uzyskuje się przez wieloletnią właściwą uprawę i nawożenie. Duży plon ziemniaka o korzystnych cechach jakościowych otrzymuje się na dobrych stanowiskach. Najlepszym przedplonem pod ziemniaka są rośliny motylkowe wieloletnie i ich mieszanki z trawami, następnie strączkowe na zielonkę (lub zielony nawóz) i nasiona oraz okopowe. Wyjątek stanowi łubin uprawiany na nasiona, który tak jak i ziemniak jest porażany czarną nóżką. Gorsze stanowiska pozostawiają po sobie zboża ozime i jare. Rośliny motylkowate wieloletnie i strączkowe mają silnie rozwinięty system korzeniowy, który głęboko penetruje glebę i korzystnie wpływa na jej żyzność. Bakterie brodawkowe żyjące w symbiozie z tymi roślinami (w brodawkach korzeniowych) pobierają wolny azot z atmosfery i wykorzystują go do budowy swego organizmu. Wzbogacają, więc glebę w azot, gdy ich resztki pożniwne lub całe rośliny zostaną przyorane i rozłożą się. Na stanowisku po motylkowych i ich mieszankach z trawami można ograniczyć nawożenie organiczne i zmniejszyć nawożenie mineralne. Czasami na stanowiskach tych ziemniaki uszkadzane są przez pędraki i drutowce, co obniża ich przydatność do celów jadalnych i na sadzeniaki. Dobrym przedplonem może być stanowisko po burakach lub ziemniakach, ziemniaki mogą być uprawiane po sobie tylko w krótkich rotacjach (2-3 lata), gdyż występuje bardzo duże niebezpieczeństwo rozprzestrzenianiu się mątwika ziemniaczanego. Najlepiej uprawiać ziemniaka na tym samym polu nie częściej, niż co 4-5 lat. Na polach zamątwiczonych przerwa w uprawie powinna wynosić 6-7 lat, a gdy ogniska tego szkodliwe są silne- nawet, co 7- 10 lat. Ponadto wskazana jest tylko uprawa odmian mątwikoodpornych, które przy właściwej agrotechnice redukują wyraźnie populacje mątwika i zapewniają stabilne plonowanie.